Inleiding
Het overlijden van één van de echtgenoten moet er niet toe kunnen leiden dat kinderen hun erfdeel gaan opeisen. Daar is met de invoering van het nieuwe erfrecht op 1 januari 2003 aandacht aan geschonken.

Neem nu Piet en Ria, een echtpaar op leeftijd dat van hun oude dag en van hun twee kinderen en vier kleinkinderen geniet. Iedere dag is voor hen een feest, totdat het noodlot toeslaat en Piet geheel onverwachts overlijdt. Behalve de begrafenis, moet er ook op het financiële vlak nog het een en ander geregeld worden, waarbij Ria gelukkig goed door haar kinderen en kleinkinderen wordt bijgestaan.

Inschakeling notaris
Tot schrik van Ria blijkt de bank de bankrekeningen te hebben geblokkeerd. Navraag levert op dat de bank een verklaring van erfrecht eist om deze blokkering op te heffen en dus wordt Ria naar een notaris verwezen omdat die immers deze verklaringen afgeeft. Daar blijkt dat Piet geen testament heeft. De verhalen van "hun erfdeel opeisende kinderen" schieten ineens door Ria's hoofd. Zij heeft weliswaar een heel goede band met haar kinderen en kleinkinderen, maar ja, je weet maar nooit.

Wettelijke verdeling
De notaris kan Ria gelukkig geruststellen omdat de positie van de achterblijvende echtgenoot nu veel beter geregeld is. Dat vindt zijn weerslag in de zogeheten "wettelijke verdeling".

De notaris legt uit dat door het overlijden van Piet, Ria automatisch eigenaar is geworden van alle nalatenschapsgoederen. Beide kinderen zijn wel erfgenaam, maar hun erfdeel is niet meer dan een vordering in geld die zij op Ria hebben gekregen. Bovendien, zo vertelt de notaris, wordt dit erfdeel nog verhoogd met de wettelijke rente, maar alleen indien deze hoger is dan zes procent. De vordering met rente wordt pas opeisbaar wanneer Ria overlijdt dan wel failliet, of op haar de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen van toepassing wordt verklaard.

Wél dient Ria alle schulden, die bij en door het overlijden van Piet bestonden dan wel zijn ontstaan, te voldoen. Haar kinderen kunnen daarvoor niet worden aangesproken.

Langstlevende moet ongestoord voort kunnen leven
Om ervoor te zorgen dat de achterblijvende echtgenoot ongestoord verder kan leven, nadat deze er alleen voor is komen te staan, is sinds 1 januari 2003 een testament niet meer per se noodzakelijk. In de wet is hiervoor immers een voorziening getroffen.

De kinderen hebben weliswaar een erfdeel, maar dat kunnen zij niet opeisen. Overlijdt de langstlevende ouder dan vormt het erfdeel, eventueel vermeerderd met rente, een schuld in diens nalatenschap. Dat kan tot gevolg hebben dat er minder (of geen) successierecht is verschuldigd.

Er zijn echter voldoende redenen om van de wettelijke regeling af te wijken, bijvoorbeeld als er stiefkinderen bij betrokken zijn. Afwijking van de wet kan alleen door het opstellen van een testament. In de volgende bijdrage zal ik hier nader op ingaan.

mr G. de Koning
kandidaat-notaris bij Actus Notarissen N.V.